HISTORIA    AKTUALNOŚCI    MSZE ŚWIĘTE    DUSZPASTERSTWA                                 DUSZPASTERZE                       KONTAKT
 Parafia Św Krzyża w Rzeszowie - Historia Kościoła
XVII wiek
Kościół i klasztor został wybudowany w roku 1645 przez Zofie Pudencjanne Ostrogską. Pierwotnie miały zamieszkać w klasztorze Siostry Klaryski. Król Władysław IV osadził jednak O.O. Pijarów. Od 1658 rozpoczęto naukę w nowej szkole. I tak przez stulecia złączyły się ze sobą kościół i szkoła.

XVIII w
W roku 1702 przebudowano fronton kościoła i dobudowano kaplicę św. Filipa Nereusza i św. Jana Nepomucena. Projekt rozbudowy przygotował włoski architekt van Gra-wen. Około roku 1758 dobudowano kaplicę św. Józefa Kalasantego i obecną zakrystię. Pierwotnie zakrystia mieściła się w salach za prezbiterium kościoła, które obecnie zajmowane są przez liceum na sale lekcyjne. W roku 1776 nastąpiła kasata zakonu przez władze zaborcze. Majątek O.O. Pijarów przepisano na skarb państwa. Również błędnie figurował kościół jako własność państwa. Odtąd kościołem opiekowali się księża diecezjalni - katecheci ze szkoły. Za proboszcza uważał sie dyrektor, klucze były u tercjarza.

XIX w
Pod koniec XIX w. skromny remont przeprowadził Ks. Stanisław Grynicki, katecheta i późniejszy proboszcz Fary.

I połowa XX w
Około r. 1930 Ks. Turkowski Maurycy z ofiar uczniów zakupił w Wiedniu organy firmy Rieger. W czasie okupacji Niemcy korzystali z kościoła jako z "Wehrmachtskirche". W czasie bombardowań została zniszczona wieża południowa, odbudowana została staraniem Ks. Kan. Stanisława Kulanowskiego, częściowo też dach został pokryty starą blachą.

Współczesność
W latach 1951-1970 rektorem, a w latach 1970-1998 proboszczem był Ks. Prałat Walenty Bal. Za jego kadencji wymieniono okna drewniane na metalowe, nadbudowano wieżę północną, podbito płytę żelbetonową pod przechylającą się wieżę południową, dwukrotnie odnawiano elewacje i cokół kamienny fundamentów, zrekonstruowano portal, dwukrotnie kryto dach, najpierw blachą ocynkowaną, później miedzianą, kupiono dzwon i sygnaturkę, wyremontowano i uruchomiono zegar na wieży, położono marmurową posadzkę, przeprowadzono kanalizację, radiofonizację, dwukrotnie elektryfikację, zainstalowano centralne ogrzewanie, dwukrotnie odnawiano polichromie, a w ostatnich latach przeprowadzono konserwacje ołtarzy, ambony i sztukaterii na sklepieniu prezbiterium i nawy głównej. Dla potrzeb katechetycznych i duszpasterskich wybudowano pomiędzy kościołem a budynkiem liceum kaplicę św. Maksymiliana, odrestaurowano i zabezpieczono kryptę pod prezbiterium. Szczególnym osiągnięciem było odzyskanie w roku 1979 bocznej kaplicy od strony muzeum. Po wielu rozprawach sądowych i niesłusznych oskarżeniach kaplica stała się własnością kościoła tak jak było to w pierwotnych założeniach budowlanych. Nosi ona tytuł Miłosierdzia Bożego.

W roku 1989 przepisano kościół na własność parafii rzymsko - katolickiej.

Parafia terytorialnie jest niewielka. Mieszkańcy parafii to w większości ludzie w podeszłym wieku, ale bardzo przywiązani do świątyni. Ponadto z kościołem Świętego Krzyża przez lata katechizacji związało się bardzo wiele osób, które tutaj przyjmują sakramenty, uczestniczą w okolicznościowych nabożeństwach, szczególnie o treści religijno - patriotycznej,, przyprowadzają swoje dzieci i wnuki.

Tutaj jako nauczyciel gimnazjum modlił się sługa boży Ks. Stanisław Papczyński - założyciel zgromadzenia Księży Marianów, jako uczniowie gimnazjum modlili się: bł. Józef Sebastian Pelczar bp, bł. Ks. Roman Sitko - Męczennik Oświęcimia, sługa boży Ks. Jan Balicki.

Kościół o. o. Pijarów p.w. św. Michała Archanioła i św. Barbary - perła baroku wczesnego - wystrój wykonany do roku 1707 i odnowiony do 1998 r.


KALENDARIUM:
CONVENTUM PIARUM (1658-1786)
kasacja konwentu przez zaborcę austriackiego (1786-1919)
powrót do Gimnazjum (1918-1939)
noc okupacji hitlerowskiej (1939-1944)
powrót do Liceum (1944-1953)
bierna obrona p. komunizmem (1953-1956)
aktywna obrona p. komunizmem (1956-1970-1980)
Kościół dalej "studencki" i parafialny (2005)

Ksiądz Stanisław Konarski         
Kościół i Szkoła razem od początku.
Razem też sięgają swymi korzeniami rodu Ligęzów - panów na Rzeszowie i okolicy. Córka Mikołaja Spytki Ligęzy kasztelana Sandomierskiego - Zofia wstępnie funduje a jej szwagier i spadkobierca Jerzy Sebastian X. Lubomirski marszałek wielki koronny - sprowadza i osadza w Rzeszowie w marcu Anno Domini 1658 postępowy i patriotyczny zakon Pijarów. Fakt ten dokumentuje akt erekcyjny wydany bullą papieską Klemensa IX 20 marca a. D. 1668, który zezwala na objęcie fundacji.

O. O. Pijarzy równie dobrze jak w kolegium, stawali chwalebnie i bezpośrednio w potrzebie Ojczyzny za co uroczyście i osobiście dziękuje król Jan III Sobieski po wiktorii wiedeńskiej w pijarskim rzeszowskim kościele. Budowlę kościoła projektuje słynny Tylman z Gameren, sztukaterie wnętrz -Falconi. Kościół słynny jest z potrójnych organów i szkoły kapelmistrzów już przed konsekracją.

Późniejszy kościół pijarów a pierwotnie kościół i klasztor bernardynek, powstał jeszcze za życia Mikołaja Spytka Ligęzy i jego córki Zofii Pudencjanny.

Do powstania wspomnianego kościoła i klasztoru przyczyniła się w Zofia Pudencjanna - Ostrogska, żona Władysława Dominika Ostrogskiego, potentata kresów wschodnich - pana na Zasławiu. W l642 r. przeznaczyła ona 3 tys. złp. ze spadku po ojcu na budowę kościoła i klasztoru dla zakonnic III reguły św. Franciszka. Budowę rozpoczęto w 1644 r. przy ulicy wiodącej z zamku do fary. Następnie testamentem z dnia 15 marca 1648 r. przekazała na budowę klasztoru i konwentu kwotę 57 tys. zł.

Dzieje fundacji Pudencjanny Ostrogskiej - Zasławskiej były dość dramatyczne. W 1649 r. zmarła i została pochowana w murach wzniesionego z jej inicjatywy kościoła. Uniemożliwiło to kontynuację prac budowlanych. Po jej śmierci miastem zawładnął (od 1640 roku mąż jej siostry) Konstancji, młodszej córki Mikołaja Spytka Ligęzy, Jerzy Sebastian Lubomirski. To on właśnie w 1658 sprowadził do Rzeszowa zakon pijarów z Podolińca. Wkrótce też starał się zalegalizować w kręgach kościelnych zmianę pierwotnej fundacji i uzyskał zgodę na nią Kurii Generalnej zakonu Pijarów w Rzymie 10 listopada 1657 roku. Ostatecznie przejęcie fundacji po Zofii Pudencjannie nastąpiło jednak nieco później.

Fundowany przez Zofię Pudencjannę kościół i klasztor, przeznaczony pierwotnie dla bernardynek został zbudowany ok. 1646 r. Jego twórcą był murator lubelski Jan Cengerles (Canger) z Tyrolu. Sprowadzono go do Rzeszowa z Lublina, gdzie w pierwszej połowie XVII w. wytworzył silny ośrodek architektoniczny za sprawą emigrujących z północnych Włoch oraz z pogranicza niemiecko - szwajcarskiego i osiedlających się tu muratorów, kamieniarzy i sztukatorów. Współpracownikiem architekta był dekorator i sztukator Jan Chrzciciel Falconi.

W latach 1664-1667 działalność polityczna J. S. Lubomirskiego, w tym jego zbrojne wystąpienie przeciw królowi Janowi Kazimierzowi, spowodowała pewne trudności w normalnym funkcjonowaniu kolegium i klasztoru. Mimo to konwent i szkoła rozwijały się pod względem osobowym, bazy lokalowej i różnych form pracy duszpasterskiej i społecznej w nowym środowisku. W dziedzinie oświaty wychowankowie kolegium prowadzili nowatorską działalność w Komisji Edukacji Narodowej, funkcjach rektorów i profesorów warszawskiego Collegium Nobilium, Uniwersytetu Jagiellońskiego, Lwowskiego i Wileńskiego. Kolegium rzeszowskie posiadało najwyższy stopień organizacyjny w kraju wśród scholarum piarum. W kolegium rzeszowskim wykładali w duchu religijno - patriotycznym najznakomitsi z prowincji zakonnej Pijarów co personifikuje reformatorska działalność ks. Stanisława Konarskiego - kawalera medalu "Sapere auso". Działalność jego zainspirowała późniejsze ustawodawstwo Komisji Edukacji Narodowej (1773-1794).



                Parafia pod wezwaniem Świętego Krzyża w Rzeszowie
Copyright©.Jacq.2008                                             ul. 3 Maja 20, Rzeszów, e-mail: wjagustyn